Bir romanın ardından insanın kendine sormaktan kaçamadığı sorular…
Bazı kitapların isimleri vardır, daha ilk anda insanı durdurur. Henüz kapağını açmadan düşünmeye başlarsınız. Tayfun Taşkın’ın kaleme aldığı “Kötülük Yok” da benim için böyle bir isim.
Kötülük yok…
İki kelime. Söylemesi kolay, inanması zor.
Her gün biraz daha tahammülsüzleştiğimiz, birbirimizi dinlemekten çok yargılamayı tercih ettiğimiz, herkesin kendi doğrusunu başkasına kabul ettirmeye çalıştığı bir dünyada, kötülüğün olmadığını söylemek cesurca. Hatta biraz da kışkırtıcı.
Peki, ya gerçekten öyleyse?
Ya kötülük dediğimiz şey, başlı başına var olan bir duygu değil de insanın içindeki iyiliğin eksildiği yerde ortaya çıkan bir boşluksa?
Tayfun Taşkın, romanında tam da bu sorunun peşine düşüyor.
Hikâyenin merkezinde Tayfun ve Filiz var. Biri dışarıdan bakıldığında sıradan bir hayatın içinde, diğeri gerçeği aramaktan vazgeçmeyen iki insan. Ancak romanın asıl meselesi bu iki karakterin başına gelenlerden daha büyük. Taşkın, insanın eline olağanüstü bir güç geçtiğinde vicdanıyla nasıl bir ilişki kuracağını sorguluyor.
Mesela bir insanın düşüncelerini okuyabildiğinizi hayal edin.
Karşınızdakinin korkularını, söyleyemediklerini, hatta kendisine bile itiraf edemediklerini biliyorsunuz. Ne büyük bir avantaj, değil mi?
Ama bir dakika…
Her şeyi bilmek, her şeye müdahale etme hakkını da verir mi insana?
Sevdiğiniz birinin yanlış karar vereceğini bilseniz onu engeller miydiniz? Peki, engellediğinizde onu korumuş mu olurdunuz, yoksa kendi hayatı üzerindeki söz hakkını mı elinden alırdınız?
İşte mesele burada başlıyor.
Çünkü çoğumuzun sandığının aksine iyilik, her zaman iyi sonuçlar doğurmuyor. Bazen en büyük haksızlıkları bile iyi niyetimizin arkasına saklayabiliyoruz.
“Senin iyiliğin için.”
Ne kadar tanıdık bir cümle.
Anne babalardan duyuyoruz, ilişkilerimizde duyuyoruz, iş hayatında duyuyoruz. Hatta bazen kendimiz söylüyoruz. Ama bu cümlenin arkasına saklanan kararların gerçekten kimin iyiliğine hizmet ettiğini pek sorgulamıyoruz.
Taşkın’ın “Kötülük Yok” romanında dikkatimi çeken temel düşünce de bu oldu: İnsan, kötülük yapmak istemeden de başkasına zarar verebilir.
Üstelik bunu yaparken kendisini son derece haklı hissedebilir.
Bana sorarsanız insanın en tehlikeli hâli, kötü olduğunu bildiği an değil; iyi olduğundan hiç şüphe etmediği andır.
Çünkü kendisinden şüphe etmeyen insan, başkasını dinleme ihtiyacı da duymaz. Onun adına düşünür, onun adına karar verir, hatta onun adına bir gelecek tasarlar.
Sonra da bütün bunları sevgiyle, merhametle, adaletle açıklamaya çalışır.
Oysa merhametin bile bir sınırı olmalı. Birini anlamak başka, onun hayatını yönetmeye kalkmak başka.
Tayfun Taşkın’ın romanında olağanüstü bir yetenek üzerinden tartışmaya açtığı bu mesele, aslında hiç de fantastik değil. Tam tersine, fazlasıyla gerçek.
Bugün insanların birbirlerinin düşüncelerini okumasına gerek yok. Sosyal medyada, iş yerinde, aile içinde, hatta bir kahve masasında bile herkes başkalarının nasıl yaşaması gerektiği konusunda oldukça emin.
Herkesin bir fikri var. Herkesin bir doğrusu.
Ama nedense birbirimizi dinlemeye pek vaktimiz yok.
Belki de bu yüzden romanın üzerinde durduğu özgür irade meselesini önemsiyorum. Çünkü insanın kendi hayatını seçebilmesi, yanlış yapma ihtimalini de içinde barındırıyor. Ve biz çoğu zaman sevdiklerimizi o yanlışlardan korumaya çalışırken onları kendimizden uzaklaştırıyoruz.
Bir başka açıdan bakıldığında, “Kötülük Yok” yalnızca iyilik ve kötülük üzerine bir hikâye değil. Güç üzerine de bir sorgulama.
Güç dediğimiz şeyin insanı değiştirdiğini söyleriz hep. Ben buna tam olarak katılmıyorum. Belki de güç, insanı değiştirmekten çok içinde zaten var olanları görünür kılıyordur.
Kimisi gücü eline aldığında daha merhametli olur. Kimisi daha acımasız. Kimisi de farkında bile olmadan başkalarının hayatını kendi doğrularına göre şekillendirmeye başlar.
Asıl sınav, yapabilecek durumda olduğumuz hâlde neyi yapmamayı seçtiğimizdir.
Taşkın’ın romanı, farklı zamanları ve hayatları bir araya getirirken insanın değişmeyen bu tarafına dokunmaya çalışıyor. Bir yanda vicdan, diğer yanda güç. Bir yanda adalet arzusu, diğer yanda kişisel özgürlük.
Ve bütün bunların ortasında, çoğu zaman neyin doğru olduğundan emin olamayan insan.
Doğrusu ben kusursuz kahramanları hiçbir zaman çok inandırıcı bulmadım. Sürekli doğru karar veren, hiç yanılmayan, vicdanıyla çatışmayan karakterler bana biraz uzak gelir. Çünkü hayat böyle değil.
İyi insanlar da yanlış kararlar verir. Merhametli insanlar da incitebilir. Adalet isteyenler de haksızlık yapabilir.
İnsan olmak biraz da bu çelişkilerle yaşamak değil mi zaten?
Tayfun Taşkın’ın “Kötülük Yok” ile açtığı tartışmanın kıymetli tarafı, iyiliği kolayca tanımlayabileceğimiz bir kavram olmaktan çıkarması. Okura hazır bir cevap sunmaktan çok, cevap vermeden önce biraz düşünmesini öneriyor.
Bence bugün en çok buna ihtiyacımız var.
Biraz daha az hüküm vermeye, biraz daha fazla dinlemeye.
Birilerini düzeltmeye çalışmadan önce anlamaya.
Ve belki de her şeyden önemlisi, kendi doğrularımızın başkalarının hayatındaki karşılığını sorgulamaya.
Kitabın adını yeniden düşününce insan ister istemez aynı soruya dönüyor:
Kötülük gerçekten yok mu?
Bilmiyorum.
Ama şundan giderek daha fazla emin oluyorum: Kötülük bazen sandığımız gibi karanlık bir yerden gelmiyor. Bazen çok iyi niyetli bir insanın, başkası adına karar verme hakkını kendisinde gördüğü anda başlıyor.
Belki de bu yüzden iyilik, yalnızca ne yaptığımızla ilgili değil.
Neye karışmadığımızla, neyi değiştirmeye çalışmadığımızla, ne zaman geri çekilmeyi bildiğimizle de ilgili.
Tayfun Taşkın’ın “Kötülük Yok” romanı, işte bütün bu soruları yeniden düşünmek isteyenler için dikkat çekici bir hikâye sunuyor.
Ve ben yazıyı bitirirken aklımda tek bir düşünce kalıyor:
Belki de bir insanın ne kadar iyi olduğunu anlamak için yaptığı iyilikleri saymak yerine, gücü yettiği hâlde yapmamayı seçtiği şeylere bakmak gerekiyor.
Çünkü bazen iyilik, bir başkasının hayatına dokunmak değil, o hayatın ona ait olduğunu kabul edebilmektir.
